Je baby (op)voeden in je buik: ayurveda over voeding tijdens de zwangerschap

Zwangerschap, voeden en opvoeden: twee handen op één (zwangere!) buik. Als de baby in jouw buik iets wil eten, krijg jij – de moeder – honger! En dat kan stevige honger zijn. De baby stuurt je midden in de nacht naar de koelkast, of zelfs naar buiten – naar de snackbar toe. En oh – wat een trek kan er zijn in met name de smaken zoet, zuur en zout. Ayurveda heeft daar een wetenschappelijke verklaring voor. En als je die verklaring snapt, is dat het een begin van het letterlijk (her) opvoeden van jouzelf en je baby. Deze informatie is trouwens ook superinteressant voor alle (aanstaande) vaders!

Opvoeden vanaf de bevruchting

Het woord zegt het al: bevruchting. Er ontstaat een vrucht en die gaat groeien. En dat wordt een baby die geboren wordt. Vaak denken we pas aan ‘baby-voeding’ vanaf dat moment. En hopelijk denk jij dan aan goede en gezonde (eigen) moedermelk. Maar even een stapje terug: voeding van de baby begint al ver daarvoor.

Volgens ayurveda zelfs al voor de conceptie. Wat papa en mama eten wordt onderdeel van de ‘vrucht’ en dus van je baby. Dat realiseren we ons vaak niet goed genoeg. Een stukje opvoeden wat betreft goed voeden is dus op zijn plaats. Ayurveda heeft een heldere kijk op voeding, juist ook waar het voor de geboorte betreft.

De voorbereiding op de bevruchting

In ayurveda is er een uitgebreid arsenaal aan adviezen op dit gebied te vinden. Een aantal van die adviezen is relatief meer tijds- en cultuurspecifiek. In dat geval voor de moderne, westerse mens niet meer van zoveel waarde of praktisch nut. Maar een aantal andere adviezen echter is nog steeds zeer waardevol en tijdloos. Zeker waar het gaat om het volgende:

  • De voorbereiding van het lichaam van zowel de man als de vrouw op een mogelijke bevruchting. Het lichaam produceert, via alle lichaamsweefsels, uiteindelijk een voortplantingsweefsel die de basis voor sperma en eicellen vormt.  De kwaliteit daarvan speelt een belangrijke rol bij de bevruchting en de gezondheid van de toekomstige baby. Ayurveda kent veel recepten (voeding en kruidenremedies) die de vorming van goede sperma- en eicellen ondersteunt. Dat begint met wat de aanstaande papa en mama dagelijks eten en drinken.

Ayurveda kent veel recepten die de vorming van goede sperma- en eicellen ondersteunt. Dat begint met wat de aanstaande papa en mama dagelijks eten en drinken.

  • De voorbereiding van denken, emoties en ziel speelt eveneens een belangrijke rol bij de bevruchting. Lichaam en geest zijn binnen ayurveda niet van elkaar gescheiden.  Het is aannemelijk dat beide een rol spelen bij de bevruchting en een invloed hebben op de constitutie van het nieuwe wezen. Dus ook daar moeten we onszelf een beetje (her) opvoeden. Een gezonde leefstijl en een gezonde manier van denken is belangrijk voor en tijdens de zwangerschap. Geen opgeheven vinger hier, gewoon common sense in het belang van de baby!

Sapweefsel en de voeding van de baby

Volgens ayurveda wordt het eten en drinken dat wij tot ons nemen – na vertering in de darmen – opgenomen in het ‘sapweefsel’. Dat is een vertaling van wat in ayurveda ‘rasa dhatu’ wordt genoemd. Rasa betekent ‘sap’ en het produceert in het lichaam ook de voeding die van de zwangere moeder via de navelstreng naar de baby gaat. Rasa dhatu – ofwel dat sapweefsel – is verantwoordelijk voor de voeding van het gehele eigen lichaam van de moeder en al haar weefsels en cellen. Wanneer een vrouw zwanger is, vormt het sapweefsel dus via de placenta en de navelstreng ook de voeding voor de baby. En na de geboorte van een baby schakelt het lichaam van de moeder deze voedseltoevoer om naar de borsten. Het lichaam van de moeder maakt dan moedermelk aan om het voeden van de baby voort te zetten.

Rasa, voeding en het hart

De zetel van rasa dhatu is – volgens ayurveda – de rechterzijde van het hart. Voeding voor de baby vloeit dus via het maagdarmkanaal van de moeder en dan via het hart van de moeder naar de baby toe. In de baby voedt en ondersteunt ‘rasa’ de verdere ontwikkeling van de foetus en van alle afzonderlijke organen en functies van het nieuwe wezentje in wording. Rust in het hart van de moeder en voeding die het hart blij maakt (er mooi uitziet en lekker smaakt – zonder extreme smaken), is belangrijk. En ayurveda heeft een overzicht van ieder van de negen zwangerschapsmaanden gemaakt. Van welke voeding het best is in welke maand. Alles afgestemd op de ondersteuning van een goede anatomische en fysiologische ontwikkeling van de baby. Een letterlijk voorbeeld van ‘op-voeden’ in de buik.

zwanger eten: vermijd junkfood
Ayurveda zegt: tijdens de zwangerschap die dingen eten die het hart blij maken. Dus junkfood vermijden!

Vermijden van voeding waar het hart niet blij van wordt:

  • alcohol, koffie, tabak
  • alle drugs
  • extreme smaken
  • (te) sterke specerijen
  • kunstmatige geur- en smaakstoffen
  • eten zonder ‘verse’ smaak (alle processed foods)
  • geoxideerde vetten
  • geraffineerde witte suikers

Wel ‘graag’ eten:

  • gekookte granen in verschillende vormen
  • gekookte verse groenten wat ghee of een goede olie aan toegevoegd is
  • bonen en dergelijke slechts met mate, en zeer goed gekookt/bereid
  • eventueel lichte vormen van vlees of vis
  • fruit (als tussendoor, niet bij de maaltijd)
  • melk (tenzij lactose-intolerant) – hoge kwaliteit (biologische) koeienmelk of geitenmelk
  • alleen milde specerijen (venkel, koriander, enzovoorts)
  • ayurvedische supplementen voor tijdens de zwangerschap

De opbouwende smaken zoet, zuur en zout

Rasa betekent ook ‘smaak’ en iedere smaak is een ‘vertegenwoordiger’ van een tweetal elementen (van de vijf elementen ruimte, lucht, vuur, water en aarde) en hun functies. Afhankelijk van de ontwikkeling van een foetus (baby in wording) ontstaat er een wisselende vraag naar bepaalde elementen, die voor de opbouw van bepaalde organen en functies noodzakelijk zijn. Deze ‘vraag’ van de zijde van de baby kan ertoe leiden dat de moeder een verlangen naar bepaalde smaken – dus elementen – ontwikkelt. Met name een plotselinge behoefte van zwangere vrouwen aan de smaken zoet, zuur en zout is een bekend fenomeen. Niet verwonderlijk, aangezien die alle opbouwende eigenschappen hebben. In feite is het dus de baby die ‘via de moeder’ zijn/haar trek in – ofwel behoefte aan – deze smaken kenbaar maakt!

Deze smaken vindt de baby lekker:

  • Zoet/neutraal: aarde en water (het meest opbouwend)
  • Zuur: aarde en vuur (ook nog opbouwend, wegens de aarde erin)
  • Zout: water en vuur (ook nog opbouwend, wegens het water erin)

Deze smaken vindt de baby niet zo lekker:

  • Scherp/heet: lucht en vuur (afbrekend)
  • Bitter: lucht en ruimte (afbrekend)
  • Wrang: lucht en aarde (afbrekend)

Voeding voor de negen maanden zwangerschap

In de klassieke ayurveda-teksten wordt maand bij maand de ontwikkeling van de foetus beschreven. Iedere maand vertegenwoordigt een bepaald aspect van de ontwikkeling en groei. Iedere maand kent eveneens haar eigen bijbehorende adviezen wat betreft voeding, leefstijl en behandeling van afwijkingen. Hieronder volgt een overzicht van de negen maanden. Daarin uitsluitend een paar voorbeelden van voeding en dranken. Soms ook een paar kruiden (waarvan sommigen met exotische namen en hier vaak niet verkrijgbaar). Voor een uitgebreid overzicht: zie de ayurvedische literatuur hierover.

De drie doshas, voeding en zwangerschap (zwanger eten)
Ayurvedische voeding voor ieder van de 9 maanden zwangerschap

De volgende voedingsvoorbeelden dienen uitsluitend ter illustratie:

Eerste maand

In de eerste maand zorgt het levensprincipe (met name lucht) voor het splitsen van de bevruchte eicel in groepen cellen. In die eerste maand is de embryo een kleine zachte massa. Het wordt wel Kalala genoemd. De afzonderlijke organen en lichaamsdelen zijn nog niet gedifferentieerd.

Voedingsadviezen voor de eerste maand

  • Koude (d.w.z. gekookte en vervolgens afgekoelde) melk; een zoet, verkoelend en vloeibaar dieet, voeding waaraan de zwangere vrouw gewend is.
  • Poeder van gedroogde zwarte druiven (voor ijzer), zoethout en zowel wit als rood sandelhoutpoeder in koeienmelk.

Tweede maand

In de tweede maand verenigen de vijf basiselementen zich en wordt de embryo een meer compacte massa in vergelijking met de eerste maand.

Voedingsadviezen voor de tweede maand

  • Medicinale melk bereid met zoete kruiden en substanties, bijvoorbeeld uit de Kakoli-groep; zoete, koele en vloeibare voeding.
  • Brei van Mrinala, Nagakeshara (Saffraan), Tagara (Valeriaan), Kamala, Bilva en kamfer, bereid in geitenmelk.
  • Sesamzaadjes (voor kalk).

Derde maand

In de derde maand vormen zich vijf kleine uitstulpsels, waaruit zich hoofd en ledematen zullen ontwikkelen. In deze maand vormen zich alle organen en lichaamsonderdelen, sommige daarvan echter alleen nog in microscopische vorm of in potentie. Volgens Charaka begint ook het kloppen van het hart in deze periode (volgens Sushruta in de vierde maand).

Voedingsadviezen voor de derde maand:

Saffraan en ayurveda (zwanger eten)
Saffraan kan een tonicum voor moeder en baby in de buik zijn.
  • Melk met ghee en honing; zoete, koele en vloeibare voeding en melk met rijst.
  • Nagakeshara (Saffraan) en suiker in koeienmelk.
  • Brei van Padmaka (lotus), Sandelhout, Bala en Padmanala (lotuswortel), bereid in koud water met koeienmelk.

Vierde maand

In de vierde maand vindt er een verdergaande differentiatie van de organen plaats. Volgens Sushruta begint in deze maand het kloppen van het hart. De moeder wordt nu Dvihridaya – ‘in het bezit van twee harten’ – genoemd.

Voedingsadviezen voor de vierde maand:

  • Melk met een klontje boter dat direct uit melk gewonnen is; rijst met yoghurt en aangename voedingsmiddelen die goed voor het hart zijn. Zoethout. (Omdat in deze maand het hart begint te kloppen, wordt aandacht geschonken aan ‘aangename voedingsmiddelen die goed voor het hart zijn.’)
  • Brei van wortelen van o.a. Banaanboom in koeienmelk.

Vijfde maand

In deze maand vindt er een sterke groei van het bloed- en spierweefsel plaats. Mede daardoor kan de moeder een gevoel van zwakte en zwaarte in haar lichaam ervaren. De ruggengraat van de foetus ontwikkelt zich in sterke mate. Alle geestesvermogens ontwikkelen zich verder en bewustzijn manifesteert zich.

Voedingsadviezen voor de vijfde maand:

  • Melk met ghee; rijst met melk en ghee.
  • Brei van Granaatappel-bladeren en Sandelhout in yoghurt en honing. (Granaatappel bevat voedende substanties voor de formatie van bloed. Yoghurt is zuur en zuur is een kwaliteit van bloed, dat zich met name in deze maand ontwikkelt.)

Zesde maand

In de zesde maand worden intellect, gezicht, neus, ogen, oren, gelaatskleur, haar, nagels, botten, pezen, en bloedvaten zichtbaar. Door de snelle toename van kracht en uitstraling in de baby, lijdt de zwangere vrouw vaak aan verlies van kracht en uitstraling.

Voedingsadviezen voor de zesde maand:

  • Melk en medicinale ghee bereid met zoete substanties, zoals van de Kakoli-groep of Gokshura; rijst met ghee, rijst, medicinale kanji (rijstpap) met Gokshura.
  • Koud water medicinaal bereid met Gairika (rode oker), as van koeienmest, zwarte aarde, Sandelhout en suiker. (As van koeienmest en zwarte aarde: verschaffen mineralen en andere ‘meer stevige’ bouwstoffen.)

Zevende maand

In de zevende maand ontwikkelen alle delen en organen zich verder totdat differentiatie compleet is. De zwangere vrouw kan in deze periode enigszins uitgeput overkomen. In deze maand bereiken de bio-fysiologische functies van de drie doshas vata, pitta en kapha een bijna volgroeid niveau.

Voedingsadviezen voor de zevende maand:

  • Melk en medicinale ghee uit bijvoorbeeld de Kakoli-groep van medicijnen.
  • Kruiden e.d.: o.a. druiven, Zoethout en suiker. Poeder van o.a. Vetivert, Gokshura, Saffraan, en Lotus met honing. (Veel zoet en suiker in deze maand. Let wel: met suiker wordt hier niet de moderne witte geraffineerde suiker bedoeld.)

Achtste maand

In de achtste maand is Ojas in de moeder en de foetus instabiel. Ojas geeft kracht en weerstand. In deze maand verschuift de Ojas soms voornamelijk naar de moeder, soms naar de baby. Op grond van die verschuivingen heeft de moeder soms een gelukkig en sterk voorkomen en lijkt ze op ander momenten zwak en uitgeput.

Voedingsadviezen voor de achtste maand:

  • Rijstwaterpap gekookt in melk, waaraan ghee en soep getrokken van schapenvlees wordt toegevoegd. In deze fase wordt er soep van schapenvlees aan het dieet toegevoegd (in de klassieke werken wordt regelmatig vlees als medicijn voorgeschreven)
  • Medicinale melk met bepaalde wortels, en suikerriet. Poeder van Lodhra (Symplocus recemosa) en Pippali met honing en melk.

Negende en tiende maand

In de negende maand is de baby in alle aspecten rijp om geboren te worden. De baby wordt gewoonlijk in de negende of tiende maand geboren – waarbij van maanden van 28 dagen/4 weken wordt uitgegaan.

Voedingsadviezen voor de negende maand:

  • Rijstwaterpap gekookt met melk, waaraan honing en soep getrokken van schapenvlees toegevoegd wordt.

Voedingsadviezen voor de tiende maand:

  • Rijstwaterpap gekookt met melk, waaraan ghee en soep getrokken van schapenvlees toegevoegd wordt.
  • Medicinale melk bereid met o.a. Gember, Yamwortel en Zoethout.

Alle substanties die een zwangere aanstaande moeder inneemt, dienen zoet, zacht, verkoelend en aangenaam van smaak te zijn.

Algemeen voor alle maanden

Alle substanties die een zwangere aanstaande moeder inneemt, dienen zoet, zacht, verkoelend en aangenaam van smaak te zijn. Vermijd substanties die tot overgeven kunnen leiden, laxeermiddelen, en andere reinigende- of detox-voeding. Vermijd alle substanties die leiden tot een overmatig in beweging komen van vata dosha (waaronder ook koffie). Een te hoge of verstoorde vata dosha kan een schadelijke invloed op de baby en de zwangerschap hebben. Pas na de achtste maand mogen bovenstaande substanties in milde vorm en met inachtneming van de grootste zorgvuldigheid worden gebruikt.

Wat kunnen aanstaande ouders zelf doen?

Wil jij als moeder (of willen jullie als vader en moeder) je beter voorbereiden op de periode voor en tijdens de zwangerschap? Vooral ook door jezelf anders en beter te voeden?

  • Ga eens praten met een ayurvedische arts of practitioner.
  • Verdiep je in ayurvedisch verantwoord en gezond eten.
  • Doe een ayurvedische detox voorafgaand aan de zwangerschap.
  • Voed je zelf met ayurvedische superfoods. Er is een aantal milde en voedende ayurvedische supplementen die jou en je baby goed kunnen ondersteunen en voeden.

Een opbouwende ayurvedische benadering

Opvoeden zou je dus ook kunnen lezen als zorgen voor op-bouwende voeding. We kunnen onszelf heropvoeden om op een ayurvedisch onderbouwde wijze met goede voeding de zwangerschap door te maken. De moeite waard: voor jezelf maar ook voor je baby, en voor het hele verdere leven van die baby!

Hier vind je een leuk – maar wel erg Indiaas – ayurvedafilmpje over goede voeding en andere zaken tijdens je zwangerschap:

Je kunt de volgende producten gebruiken om jouzelf en je baby beter te voeden

Coen van der Kroon werd opgeleid in de Griekse en Latijnse klassieke talen en culturen. Via zijn masterscriptie trok hij de vergelijking tussen oud-Griekse- en ayurvedische geneeskunde. Hier begon zijn passie voor ayurveda. Sindsdien wijdt Van der Kroon zijn tijd aan de ayurveda en haar missie van ziektepreventie. Dat doet hij via publicaties, interviews en het doceren aan de The Academy of Ayurvedic Studies (AAS) die hij in 2005 oprichtte. Coen van der Kroon zal voor Yogisan artikelen schrijven over yoga en ayurveda, en als De Yogadokter praktisch advies geven.
DELEN