Doe mij één kopje mindfulness

Rugpijn, slapende benen en verveeld van je eigen ademhaling: niet iedereen ziet het zitten om de dag te beginnen met een half uur hardcore-meditatie in lotushouding. Goed nieuws! Het kan ook eenvoudiger: met een kopje thee.

Jij bepaalt zelf waar je aandacht en kostbare tijd aan besteed, toch? Fout! In werkelijkheid zijn de meesten van ons meer dan we denken of wensen onderhevig aan gewoonte en impuls. Denk aan de (digitale) afleiding waar we ons de hele dag mee omgeven. Facebook, Netflix, porno, roken, drinken en chocola, veel chocola: in hoeverre zijn we werkelijk vrij?

Meditatie kan deze onvrijheid pijnlijk blootleggen. Wanneer je voor het eerst mediteert of mindfulness beoefent, kun je overvallen worden door een ontnuchterend inzicht: dat je hoofd maar niet op wil houden met denken en vastklampen aan gedachten.

Het is goed om je te realiseren dat je geest dit altijd aan het doen is, alleen doordat je nu wat afstand neemt kun je dit proces eerlijker bekijken. En je gaat niet meer denken omdat je mediteert, je neiging om te denken wordt alleen beter zichtbaar!

Meditatie mag deze pijnpunten best aanwijzen, maar waarom zouden we dit niet wat aangenamer maken? We hoeven niet met onze benen in de knoop op een kussentje te zitten (en niet meer dan dat). Elke gewone dagelijkse activiteit kun je aangrijpen voor een minimeditatie of mindful momentje: het theedrinken bijvoorbeeld! Een idee dat al generaties lang succesvol is.

Heilige theeceremonie

In de oosterse traditie is het drinken van thee al ruim eeuwen een heilige ceremonie om de geest te slijpen. Zo stond de Chinese heilige Lu Yu (733-804) bekend om zijn nauwkeurige manier van theedrinken, waardoor hij de titel Theegod ontving. Lu Yi benadrukte het belang om in het dagelijkse leven niet alleen contact te maken, maar ons totaal onder te dompelen in de natuurlijke elementen die bij thee aangewend worden: het water als basis van de thee, hout van theeblad en brandhout, het vuur dat de thee doet koken, en aarde in het aardewerk waaruit gedronken wordt.

In Japan ontstond er ongeveer gelijktijdig binnen de Zen-traditie chado, een elegante en verfijnde theeceremonie gericht op mindful bewustzijn, en het versterken van de relatie tussen gastheer en gast. Een centrale plek in deze ceremonie kreeg de matcha-thee, een poedervorm van groene thee die dik (koicha) of dun (usucha) gedronken werd. Bekijk eens hoe mooi zo’n theeceremonie met matcha eruit ziet:

De tijden zijn veranderd natuurlijk. Maar ook in het Pickwick-waterkoker-stresstijdperk is theedrinken een ideale gelegenheid om een moment van mindfulness in je dag te brengen. Ook voor niet-monniken. Het traint ons om onze aandacht bewust te richten op het nu. Waarom zou je dat willen?

Aap in je hoofd

Het zijn immens drukke tijden, en ze worden alleen nog maar drukker en sneller. Stress, overspannenheid en burnout: ze worden normaal in onze overprikkel(en)de samenleving. Je bent natuurlijk vrij om hierin mee te gaan. Maar het mooie is: je kunt je ook wapenen tegen deze welvaartsaandoeningen, door een eenvoudig ritueel in te bouwen in je dagelijkse ritme, dat de trend van sneller-beter-meer even onderbreekt.

Door weloverwogen te kiezen om een bepaalde activiteit te ondernemen vertragen we de cognitieve overbelasting die in steeds meer gevallen ontstaat. In plaats van meegesleept te worden door onze monkey-mind, die van gedachte naar gedachte springt, doen we met meditatie en mindfulness een stapje terug. Je kunt je ineens bewust worden hoe weinig controle je hebt, terwijl je je geest ziet dansen en dwalen.

We trainen ons concentratievermogen, en omdat we dit op een vriendelijke, niet-oordelende, niet-doelgerichte manier doen, oefenen we tegelijkertijd ons vermogen tot compassie en acceptatie. Indrukken van de geest en zintuigen kunnen je zo helpen in het hier en nu te komen. Want dat is alles dat er toe doet, nietwaar?

Het is een ideale gelegenheid om onze denkende geest, altijd op zoek naar oplossingen, even rust te geven. Als je eens wist hoeveel energie we dagelijks kwijt zijn aan denken, al dan niet neurotisch… Dit is de manier om energie over te houden. We oefenen om te zien wanneer we op de automatische piloot leven, volgens een patroon, of impulsief. Daarom is het theetijd!

Thee-meditatie in 14 stappen

Theedrinken is een prachtige gelegenheid om je bewust te worden van deze aspecten. Maak er je eigen mindful theeceremonie van. Gebruik al je zintuigen om de dag bij het begin te beginnen: het hier en nu. Dat kan (bijvoorbeeld) in deze 14 stappen:

  1. Richt je aandacht op het geluid van water in de ketel; hoor het ruisen en borrelen. Zie je de stoom die omhoogkringelt? Schudt de ketel door het kokende water?
  2. Word je gewaar van je omgeving. Van het contact van je zitvlak met de stoel, of als je staat van het gewicht van je voeten op de grond.
  3. Schenk de thee in en observeer hoe de kleur van het water verandert door het theezakje. Wanneer je geest afdwaalt, richt je aandacht dan opnieuw op je zintuiglijke waarneming.
  4. Als je het theezakje het water uittilt met een lepel, probeer dan de aanraking van de steel van de lepel met je vingers op te merken, en het gewicht van het zakje terwijl je dit weglegt of in de afvalbak doet. Wees bewust van neigingen om dit op de automatische piloot te doen.
  5. Als je melk en suiker neemt: heb je ze werkelijk nodig? Hoe weet je dat?
  6. Merk op hoe de kop opwarmt. Hoe voelen je handen terwijl ze de mok vasthouden?
  7. Wacht geduldig tot de thee op drink-temperatuur is, blaas eventueel rustig om de thee af te doen koelen.
  8. Breng de kop naar je lippen. Merk op hoe je hand en arm precies weten hoe ze moeten bewegen.
  9. Neem een slokje thee. Slik het niet meteen door, maar bekijk of je de smaak je tong kan doen prikkelen. Je kunt de vloeistof zachtjes door je mond bewegen. Hoe smaakt dit? Hoe voelt dit? Probeer zoveel mogelijk zintuigen in te zetten. En hoe reageert je geest op deze sensaties? Vind je het lekker of niet? Lukt het om oordelen te laten varen?
  10. Als je besluit om de thee door te slikken, probeer dan op te merken hoe je tot deze keuze komt. Bewust, of op de automaat? Wees bewust van het gevoel van doorslikken, met de reflexen in je mond en keel, totdat de thee in de maag terecht komt. Hoe voelt dat?
  11. Merk op hoe de thee aan je aandacht ontsnapt en oplost. Gebeurt dat op een aanwijsbaar moment?
  12. Pauzeer. Word je gewaar van gevoelens, irritaties, een neiging tot haast, of vredige gedachten. Voel je ze op een specifieke plek in je lichaam? Verschuift je aandacht naar andere gedachten, buiten het hier en nu? Neem het waar en probeer het niet toe te juichen of af te keuren.
  13. Kijk om je heen. Probeer alleen maar te zien, zonder je vast te klampen aan oordeel of associaties.
  14. Breng nu je aandacht weer naar de kop in je hand. Is er iets veranderd? Voelt de kop minder warm aan? Keer terug naar stap 8 en probeer bewust te blijven van de aspecten en hoe ze veranderen.

En nee, je hoeft geen originele matcha-thee te gebruiken, een gewoon zakje Pickwick volstaat! Wil je toch los, bekijk dan dit recept voor het bereiden van matcha-thee:

Tot slot: natuurlijk hoef je deze stappen niet strikt te volgen. Het belangrijkste is dat je jezelf opent voor deze oefening en gewaar wordt van de rijkdom aan details die schuilgaat in elke alledaagse activiteit. Namasthee!

Bronnen

  • Mindful.org
  • The House of Yoga
  • Buddhaimonia.com
  • Zcnyc.org
  • Wikipedia
Erik van den Berg is tekstschrijver en eindredacteur van Yogisan.nl. Erik werkt sinds 2008 als redacteur bij de VPRO. Of het nu de roots van de westerse yoga is, ayurvedische wondervruchten, of tantratempels in Tibet: zijn brede interesse is drijvende kracht achter al zijn artikelen. Hij wil bezoekers van Yogisan meenemen langs onontdekte plekken in de wereld van yoga, ayurveda en mindfulness.