Minder stress met pranayama

Pranayama wordt vaak vertaald met ‘ademhalingsoefeningen’. Het is in die zin heel gezond – voor iedereen! Hoe kijkt de ayurveda naar pranayama? En hoe kan jij pranayama inzetten om stress te verminderen? Ontdek de kracht van jouw adem! Deel 1 van een tweeluik (lees hier deel 2).

pranayama en denken en ademhalen
pranayama en denken en ademhalen

Een goede ademhaling is goed voor het ademhalingssysteem. In ayurveda heet dat ademhalingssysteem de prana vaha srotas – het ‘kanaal dat de energie van de adem vervoert’. In moderne yoga wordt vaak aandacht gegeven aan pranayama – bijna iedereen kent het. Vaak wordt pranayama gemakshalve vertaald met ‘ademhalingsoefeningen’, maar natuurlijk gaat het ook over de energie waarmee gewerkt wordt. Het niet alleen goed voor het lichaam, maar ook voor de geest en voor de connectie met je ziel.

Ayurveda en pranayama

Een aantal pranayama-oefeningen (ook wel pranayama’s) is erg eenvoudig. We beperken ons in deze mini-serie – tot deze toegankelijke oefeningen.

‘Ademhalen is de fysieke kant van het denken, en denken is de mentale kant van het ademhalen’

Ademen doen we allemaal, maar hoe adem jij? En kan ayurveda hier iets toevoegen aan jouw beoefening van pranayama? Jazeker! Lees onderstaande uitleg en oefeningen.

Ayurveda en de longen

Het hele ademhalingskanaal – inclusief de longen – heet in ayurveda de prana vaha srotas. Ademhalen brengt zuurstof en energie ons lichaam in. Vanuit de longen worden deze door het gehele lichaam verspreid. We hebben hier voortdurend behoefte aan; het is een levensnoodzaak. Vandaar dat niet alleen in yoga maar ook in ayurveda veel aandacht aan de luchtwegen wordt gegeven. In yoga vooral vanuit energetisch perspectief, in ayurveda meer vanuit lichamelijk perspectief.

pranayama voor minder stress en meer energie
pranayama voor minder stress en meer energie

De longen moeten niet alleen sterk en gezond gehouden worden, maar soms is er gewoon ook een aandoening van de longen, zoals bij hoest of astma, en ook dan kan pranayama goede diensten bewijzen.

‘VATA DOSHA, PRANAYAMA EN DE AS ADEMHALEN-DENKEN ZIJN NAUW MET ELKAAR VERBONDEN: PRANAYAMA KAN BIJDRAGEN AAN EEN GOED EVENWICHT EN MINDER STRESS’

Ayurveda, ademhalen en je denken

Een van mijn ayurvedaleraren – Dr. Vasant Lad – zei altijd: ‘Ademhalen is de fysieke kant van het denken, en denken is de mentale kant van het ademhalen’. Met andere woorden: je ademhaling en je denken zijn heel nauw met elkaar verbonden.

Werken met je ademhaling via pranayama kan je echt helpen meer ontspanning te creëren in je geest. Met een ontspannen geest en minder stress in je denken, haal je automatisch rustiger adem. In yoga zijn er verschillende eenvoudige ademtechnieken die vanuit ayurvedisch standpunt helpen om stress te verminderen en de longen sterker te maken.

Pranayama en meditatie hebben als doel harmonie tussen lichaam, geest en ademhaling (hier Tibetaanse meditatie - foto Royal Library Copenhagen)
Meditatie en pranayama hebben als doel harmonie tussen lichaam, geest en ademhaling

Vata dosha en ademen

Vata dosha (een van de drie doshas vata, pitta en kapha) is nauw verbonden met de elementen Ruimte en Lucht. Daar ligt ook de direct connectie met het in- en uitademen van …. lucht! Ook is vata dosha volgens ayurveda – van alle drie doshas – het meest verbonden met ons denken.

Het is dus van belang om vata dosha goed in evenwicht te houden. Daar zijn veel ayurvedische methoden voor, maar een belangrijke ervan kan pranayama zijn – op de juiste manier uitgevoerd ten behoeve van een gebalanceerde vata dosha.

Over pranayama en de andere twee doshas – pitta en kapha dosha – spreek ik in een volgend artikel.

Ayurvedische yoga en een gerichte inzet van pranayama

Je kunt bijvoorbeeld eens de volgende oefeningen doen:

  • Beoefen Dirga Pranayama, ofwel de drie-fasen-ademhaling: ga bij voorkeur rustig en comfortabel op je rug liggen (gewoon rechtop zitten kan ook natuurlijk, maar dan voel je het iets minder duidelijk); adem diep en volledig uit en geef je over aan de natuurlijke pauze na de uitademing; adem dan in drie fases in – 1) adem eerst diep je onderbuik in, waarbij de onderbuik naar buiten toe uitzet, en neem dan een korte pauze, 2) adem dan het middengedeelte van je lichaam vol, waarbij je onderste ribben naar de zijkant en naar buiten toe bewegen, en neem dan weer een heel korte pauze, en 3) adem nu naar de borst – omhoog richting het borstbeen – en als de longen helemaal vol voelen houd dan je adem nog een kort moment vast, en zet dan heel rustig een gecontroleerde en ontspannen uitademing in – in één vloeiende beweging; herhaal dit een aantal malen, en keer daarna terug naar een natuurlijke ademhaling in volledige rust en ontspanning; op deze manier beoefen je niet alleen een eenvoudige pranayama vanuit yoga, maar maak je ook contact met vata in de onderbuik, pitta in het middendeel van het lichaam en kapha in de borstholte.

  • Beoefen de eenvoudige vorm van ujjayi pranayama: vernauw op een totaal ontspannen manier het gebied van je keelholte – daar waar je je ademstroom kan controleren in je keel; adem heel rustig in, neem een korte ontspannen pauze (echt niet langer dan goed voelt!) en adem dan weer met dezelfde ontspannen (!) vernauwing in de keel uit – je hoort bij de in- en uitademing op die manier een licht ‘sis- of zoemgeluid’; herhaal dit gedurende een aantal minuten; ga dan terug naar een natuurlijk en rustige ademhaling en voel alles nog eens na; als je twijfels hebt over deze manier van pranayama, vraag dan eerst om goede instructies aan je yoga docent!

Verzorging van longen en luchtwegen

Vanuit ayurveda is er veel kennis over kruiden die de longen en luchtwegen ondersteunen:

  • een goed voorbeeld in pippali ofwel ‘lange peper’, die je tegenwoordig ook naast de zwarte peper gewoon in sommige supermarkten kan kopen; en anders eenvoudig verkrijgbaar bij de gevestigde (online) ayurvedische speciaalzaken
  • ook een goed voorbeeld is tulsi – ofwel Indiase of ‘heilige’ basilicum: ook deze kun je als los kruid of als thee op verschillende plekken eenvoudig bestellen
  • er zijn verschillende ayurvedische kruidenremedies die op meerdere vlakken longen en luchtwegen ondersteunen, waaronder die in de vorm van een ayurvedische neusolie (even wennen maar zeer de moeite waard om uit te proberen!)
meer producten voor longen en luchtwegen

Adem je vrij

In een miniserie over pranayama geven we je een aantal sleutels om op een ayurvedisch verantwoorde manier met je ademhaling en je eigen prana en energie om te gaan. Vanuit de yoga is pranayama meer dan alleen ademhalingsoefeningen: het gaat ook om het trainen van je denken. En in ayurveda gaat veel aandacht naar de organen die dit in het bijzonder ondersteunen, met name longen en luchtwegen. Dus: adem je vrij!