Indiase muziek: raga, ayurveda en muziektherapie

Moderne wetenschap en geneeskunde herontdekken de helende krachten van muziek – ook die van de klassieke Indiase muziek zoals raga. Muziektherapie wint hierdoor weer terrein en wordt ingezet bij de behandeling van fysieke en mentale klachten, bij rehabilitatie en bij bijzonder onderwijs. 

Behandeling van specifieke aandoeningen door het luisteren naar Ragas wordt in oude manuscripten wel Raga Chikitsa genoemd. ‘Chikitsa’ is de ayurvedische term voor het ‘management’ van een bepaalde aandoening, waarbij de unieke constitutie en omstandigheden van de patiënt wordt meegenomen.

In deze manuscripten wordt bij Raga Chikitsa verwezen naar de 72 ‘parent-Ragas’ die ieder een connectie zouden hebben met de 72 zenuwkanalen in het menselijke lichaam. Verder komen verschillende groepen emoties aan de orde, zoals we ook in het Westen muziek en emoties benoemen met ‘majeur’ en ‘mineur’.

Kamasutramuziek van Surajit Das (gebaseerd op de Indiase raga):

Gati: de richting van energie

Ook een thema is de richting waarin energie zich beweegt in het lichaam en de invloed daarop van muziek. In ayurveda wordt veel gewerkt met de richtingen (en richtingen van beweging) in het lichaam en de ‘richting’ die een bepaalde aandoening in het lichaam kan hebben. Daarnaar wordt verwezen met de term Gati, ofwel ‘manier van lopen’. De ‘manier van lopen’ van een melodie of muziekstuk kan op die manier invloed hebben op hoe je je voelt, of zelfs op je gezondheid.

Ragas en je gemoed

Iedere Raga is verbonden met een gemoedsaandoening of sentiment, die de natuur in mensen wakker kan roepen. Deze gemoedsaandoeningen of sentimenten worden rasa’s genoemd. Het woord ‘rasa’ betekent – zoals we eerder hebben gezien – verder ook ‘smaak’, ‘sap’, en ‘levenslust’. Het wordt ook gebruikt voor lymf en plasma in het lichaam, wat volgens ayurveda een weefsel is dat direct reageert met emoties op impulsen van buitenaf – zoals muziek. En we hebben gezien dat ook een emotie een rasa genoemd wordt.

Indiase muziek en emotieSurajit Das en zijn muziek: Ragas uit de bron

Een bekende Nederlandse muzikant met een Indiase achtergrond heeft deze rasa’s op verschillende manieren in helende muziek verwerkt. Hier vind je een mooi voorbeeld daarvan – de CD Sapta Rasa, en je kunt een paar fragmentjes beluisteren.

De CD Sapta Rasa – Seven Moods of the Mind, Surajit Das:

beluister hier een paar fragmentjes

Indiase muziek: raga muziektherapie
Indiase muziek in actie: Surajit Das in concert

Ragas en ayurvedische tijd van de dag

Ayurveda gaat uit van twee cycli op een dag: één daarvan keert zich naar buiten – namelijk de cyclus van overdag – en de ander keert zich naar binnen – dat is de cyclus van de nacht. Beide cycli beginnen met een Vata Dosha die met versnelling een beweging veroorzaken. Vata Dosha heerst over de vroege ochtend en over de late middag en vroege avond. Daarop volgt Kapha Dosha met een stabiliserende en aardende werking. Kapha Dosha heerst over de ochtend en over de avond. Pitta Dosha zorgt met intensheid en hitte voor verwerking en vertering. Pitta Dosha heerst over het midden van de dag en over middernacht. Ayurveda kent ook een indeling in zes fases wat betreft de seizoenen van het jaar. Hier in het Westen spreekt men wat betreft de feitelijke seizoenen in een meer noordelijke klimaatzone – vanuit ayurvedisch perspectief – liever over drie seizoenen.

De ayurvedische tijdfasen van de dag, bij benadering:

Eerste cyclus

  • 2 uur tot 6 uur: Vata
  • 6 uur tot 10 uur: Kapha
  • 10 uur tot 14 uur: Pitta

Tweede cyclus

  • 14 uur tot 18 uur: Vata
  • 18 uur tot 22 uur: Kapha
  • 22 uur tot 2 uur: Pitta

tijd en de doshasRagas, dosha’s en seizoenen

De dosha’s worden op onderstaande wijze in verband gebracht met de 6 seizoenen in India. In de tabel zijn ook de bij die betreffende dosha behorende tijden van de dag opgenomen, de Ragas die goed zijn om op die momenten of tijden van het jaar bepaalde bioritmen te ondersteunen of in evenwicht te houden.

Naam van het seizoen Tijd van de dag Overheersende Dosha Raga voor Kapha Raga voor Pitta Raga voor Vata
1. Shishir (winter) 7 – 11 Kapha Raga Bhairav
2. Vasant (lente) 11 – 15 Pitta Raga Hindol
3. Grishma (zomer) 15 – 19 Vata Raga Deepak
4. Varsha (regenseizoen) 19 – 23 Kapha Raga Megh
5. Sharad (herfst) 23 – 3 Pitta Raga Malkans
6. Hemant (begin winter) 3 – 7 Vata Raga Shree

Bestel hier de CD van Surajit Das met Raga muziek voor kapha dosha:

Nog meer mooie muziek van Surajit Das: