Hoe het brein verandert door mindfulness

Het brein verandert door meditatie, is wetenschappelijk vastgesteld. Al na acht weken mindfulnesstraining vinden er meetbare veranderingen plaats in de hersengebieden die geassocieerd worden met stress, empathie, geheugen en zelfbewustzijn. 

Ergens bewust aandacht aan geven is geestelijke activiteit en dat verandert de neurale structuren. Regelmatig oefenen met de aandacht leren richten creëert nieuwe paadjes in de hersenen. De energiestromen in de hersenen lopen langs ingesleten neurale paden, die door veranderende hersenactiviteit worden verlegd. De herhaling van wat je doet vergroot of verbreedt de verbindingen in de hersenen. Meditatie, het trainen van de hersenen, kan dus je leven veranderen.

Het neurologisch proces van het brein

De hersenen bestaan simpel gezegd uit sponsachtige kwabben, weefsel waarin neuronen langs verbindingen signalen naar elkaar sturen. Neuronen hebben ontvangende en sturende synapsen, punten waarop de neuronen met elkaar communiceren. Dit verloopt via chemische stofjes, zogenaamde neurotransmitters die het ‘vervoer’ voor hun rekening nemen. Tijdelijke verbindingen van synapsen ontstaan door geestelijke gebeurtenissen zoals gedachten. Als gevolg van herhaalde mentale activiteit kunnen neuronen duurzame banen gaan vormen, de paden worden verlegd en slijten in.

Onze invloed op geluk

hersenen trainen met mindfulness en meditatie
Het frontaalgebied van het brein

Het mooie is, je kunt je hersenen trainen. Het brein is een orgaan dat tot op hoge leeftijd kan worden veranderd, in tegenstelling tot de andere organen die op een gegeven moment volgroeid zijn. Dat is dus heel geruststellend, we hebben invloed op ons geluk! Door het linker frontale gebied van de hersenen te activeren vergroot het geluk. De goedheid van de mens wordt gestimuleerd door besturing vanuit de prefrontale cortex, die boven en net achter het voorhoofd zit. Cortex is Latijn voor schors, dat is de buitenste laag van de hersenen. Maar ook de precuneus, achter de frontale kwab van de hersenen, heeft invloed op ons geluksgevoel. Hier zetelt het vermogen tot zelfbewustzijn en zelfreflectie. Hoe groter de precuneus, des te gelukkiger de mens, volgens Japanse onderzoekers in Scientific Reports (2015).

Hersenen trainen naar balans

Door meditatie wordt de balans hersteld tussen de linker- en de rechterhersenhelft. De aandacht richt zich niet alleen op de vaak eenzijdig ontwikkelde linkerhersenhelft, op de logische, rationele, analytische en lineaire kant. De aandacht wordt verlegd naar de rechterhersenhelft, die verantwoordelijk is voor de oriëntatie in de ruimte, het lichaamsbewustzijn. Waar verbanden worden gelegd en ook de creativiteit en intuïtie worden aangestuurd.

Hulpmiddelen om te mediteren

De technologie kan behulpzaam zijn bij zowel het proces van meditatie als het lezen van de effecten. Er zijn apps waarin verschillende meditaties zijn opgenomen. Door middel van het gebruik van deze apps op je telefoon heb je gedurende de dag de kans om je even terug te trekken. Twee bruikbare (engelstalige) apps zijn Calm en Headspace. Beide kan je gratis downloaden.

Calm biedt een aantal programma’s zoals ‘Relieve anxiety with mindfulness’, ‘Sleep better and wake up refreshed’, ‘Reduce stress with meditation’ en ‘Learn to manage your emotions’. Calm biedt ook verhaaltjes voor het slapen gaan, ingesproken door celebrities zoals Stephen Fry. In de programma’s zit altijd een gratis serie, wil je meer dan betaal je per maand of jaar een bedrag.

Headspace neemt je vanaf de start mee aan de hand, je begint dus niet zoals bij Calm direct met een keuzemenu. Daarna kan je je eigen programma instellen dat bestaat uit series als ‘Health’, ‘Happinez’, ‘Work & Performance’. Headspace biedt ook een tiendaagse beginnerscursus waarna je een betaald abonnement kunt nemen.

Het voordeel van deze apps is dat ze helpen om regelmatig te mediteren, maar ook om met verschillende vormen van meditatie kennis te maken.

Je eigen brein onder de loep

Dat mediteren je hersenen trainen kan en daarom goed voor je is heeft de wetenschap aangetoond, maar hoe zit het nu met jouw eigen brein? Een headband, hoofdband, geeft je inzage in wat er met jouw hersenactiviteit gebeurt tijdens het mediteren. Een hoofdband zoals Muse meet via vijf EEG-sensoren de hersengolven. Behalve dat zo’n hoofdband signaleert, grijpt hij ook in. De hoofdband is via bluetooth verbonden met een app. Je hebt dus een hoofdband op en oortjes in tijdens een meditatie.

In 5 stappen mediteren met hoofdband

  1. Kies de lengte van je meditatie
  2. Kies een basisgeluid: strand, woestijn, omgevingsmuziek, regenwoud of stadspark
  3. Sensorcheck: testen of alle vijf sensoren signalen opvangen
  4. Basisgeluid gaat communiceren met je hersenactiviteit: als je geest onrustiger wordt zal bij het strand bijvoorbeeld het geluid van de branding harder klinken
  5. Na het mediteren kun je de hersengolven terugzien in een grafiek

Doel van het gebruik is dat je direct kunt anticiperen op je meditatie. Het kalmeren van de gedachten gebeurt veelal door de aandacht naar de ademhaling te brengen. Bij een meditatie zonder hoofdband moet je zelf alert bijven en bij het afdwalen van gedachten de aandacht verleggen naar de adem. Bij een hoofdband hoor je aan het basisgeluid dat je gedachten zijn afgedwaald en kan je dus sneller je aandacht terugbrengen naar de focus die jij wilt.

Op het moment dat jij de aandacht terughaalt van een gedachtestroom naar bijvoorbeeld de ademhaling, worden de paadjes verlegd. Na verloop van tijd en na regelmatig blijven oefenen zal je aandacht minder snel afdwalen en verandert de loop van de energiestromen. Het effect voor het dagelijks leven is dat je meer in het hier en nu leeft en dus meer aanwezig bent bij je emoties. Meditatie resulteert in minder stress en piekeren, en meer levenskwaliteit door aanwezig te zijn in het moment.

Lees meer over de hoofdband in het artikel over Gadgets van Erik van den Berg.

Bronnen

  • De meditatiegids, Madonna Gauding
  • Boeddha’s brein, Rick Hanson
Corine Lepoutre is mindfulnesstrainer bij de Mindful Academy en freelance journalist, waaronder hoofdredacteur van Tijdschrift voor Yoga. Haar mediacarrière begon bij de landelijke radio en regionale tv en liep via de reisjournalistiek en videoproducties naar webjournalistiek. De focus ligt nu op mindfulness, yoga en spiritualiteit. Corine wil zoveel mogelijk mensen laten kennismaken met de positieve effecten van het beoefenen van aandachttraining en yoga. Bij Yogisan richt ze zich op mindfulness, interviews met yogi’s, reportages en videoproducties.
DELEN