De geheime tantra-tempel van de dalai lama

Op een klein eilandje achter het Potalapaleis in de Tibetaanse hoofdstad Lhasa ligt de Lukhangtempel. Eeuwenlang was de tempel alleen toegankelijk voor de dalai lama. Het is de plek waar hij mediteerde op nietsverhullende tantra-schilderingen, zoals van vrijende koppeltjes en de ‘kosmische vagina’.

Lente 1986. De Amerikaanse fotograaf Thomas Laird staat in de Lukhangtempel van Lhasa, Tibet. Een unicum. Laird is een van de eerste Westerlingen ooit die toegang heeft gekregen tot het complex, met daarin een verborgen ruimte die in de zeventiende eeuw werd aangelegd onder de vijfde dalai lama. En dat niet alleen. De fotograaf mag zelfs naar diens geheime spirituele speelkwartier, met aan de muren het geheim der geheimen: een verzameling kleurrijke tantra-schilderingen. Bekijk de volgende video voor een indruk van de tempel.

Sixtijnse tempel

Wat de Sixtijnse kapel in Rome is voor christenen, dat is de Lukhangtempel voor de boeddhisten. Ngawang Lobsang Gyatso, de vijfde dalai lama, gaf eind 17e eeuw opdracht om deze tempel te bouwen op een verborgen eilandje achter het Potalapaleis. In het gebouw werd een geheime kapel ingericht, waar de beste schilders uit het rijk de boeddhistische wereldvisie verbeeldden.

De dalai lama had wilde plannen met zijn lijn van opvolgers: de tantrische muurschilderingen waren bedoeld als hulpmiddel bij hun meditaties. Eeuwenlang konden de lama’s zich terugtrekken in het gebouw, voor contemplatie op het leven en de vergankelijkheid. Met de Chinese inval in Tibet in 1950 werd deze geheime retraiteplek ook voor leken toegankelijker.

Tantra-meesters

Laird was verbluft toen hij de schilderingen te zien kreeg, vertelde hij onlangs aan de Britse krant The Guardian. Aan de muur zag hij yogi’s in diverse houdingen, 84 meesters in de tantra, Boeddha’s, watervallen, bossen, dieren en talloze mysterieuze symbolen. “Die middag maakte een diepe indruk op me”, herinnerde Laird zich.

Laird maakte gedetailleerde foto’s van de schilderingen, die hij onlangs exposeerde in het Londense museum The Wellcome Collection. De foto’s tonen enkele van de meest geheime praktijken uit het vajrayana, het tantrisch boeddhisme, dat bekend staat om zijn mystieke en occulte elementen. Op een van de afbeeldingen verplaatst een gestorven yogi zijn spirituele lichaam in een naakt koppel dat seks heeft. In een andere hoek van de wand prijkt een klein kristal met daar omheen een regenboog, als symbool voor verlichting. “Het is als een kaart van het universum,” legt Laird uit.

Kosmische vagina

De schilderingen dienen niet louter als kunst, maar als motivatiemiddel, zo ontdekte Laird toen hij de huidige dalai lama in 2004 ontmoette. De twee bekeken samen levensgrote foto’s van de muurschilderingen. Laird: “Voor de dalai lama is esthetiek totaal niet belangrijk. Het doel van kunst om je te inspireren verlicht te raken.”

De dalai lama leerde Laird meer over de achtergrond van talloze details van de schilderingen. Zo kwam hij op het spoor van de (levende) legendarische Dzogchenmeester Namkhai Norbu. Die kon hem meer geheimen prijsgeven over de betekenis van de afbeeldingen. Zo kwam ook een ander tantrisch begrip aan het licht: de kosmische vagina.

Norbu nodigde Laird hiervoor uit om uit te kijken naar een miniem detail in de schilderingen, dat het begin van het heelal voorstelt. En zo gaat er een ongekende rijkdom schuil in schilderingen die tot voor kort aan een kleine groep voorbehouden waren. Met de foto’s van Laird zijn deze kunstschatten toegankelijker, zou verlichting daarmee ook dichterbij zijn gekomen? Neem de proef eens op de som!

Meer weten?

  • In onderstaande clip zoomt Laird in op details en legt hij meer uit over hun betekenis.

Erik van den Berg is tekstschrijver en eindredacteur van Yogisan.nl. Erik werkt sinds 2008 als redacteur bij de VPRO. Of het nu de roots van de westerse yoga is, ayurvedische wondervruchten, of tantratempels in Tibet: zijn brede interesse is drijvende kracht achter al zijn artikelen. Hij wil bezoekers van Yogisan meenemen langs onontdekte plekken in de wereld van yoga, ayurveda en mindfulness.