Compassie: zet je hart open met ayurveda

Compassie is een modewoord geworden, maar wat betekent het eigenlijk om compassie te hebben?

Letterlijk vertaald komt compassie neer op ‘meelijden’ of ‘lijden met’. Een ander Nederlands woord dat hier dichtbij in de buurt ligt, is ‘medelijden’. Maar dat klinkt heel anders dan compassie. Misschien is het beter om het te vertalen als ‘meevoelen met’, want wie wil er nou lijden?

In de spirituele scene willen we ons vaak van de beste kant laten zien. Daarmee kan compassie ook een valkuil worden.

Als we compassie uitleggen in het licht van yoga en ayurveda, dan komen we allereerst bij het hart uit, dat zo centraal in ons lichaam geplaatst is en op een dieper niveau bepaalt wat ons mens maakt. Vandaar dat het hart in zoveel religies zo belangrijk is.

Compassie en het hart

Het hart en compassie zijn essentiële thema’s in de christelijke traditie. Jezus wordt vaak met een hart afgebeeld. En Jezus staat symbool voor compassievolle liefde en voor religieus ‘medelijden’. Het woord ‘hart’ heeft in die zin zoveel figuurlijke betekenissen gekregen: van hartelijk gefeliciteerd, naar hartverscheurend, hartverwarmend en openhartigheid. Maar hoe doe je dat eigenlijk: je hart wijd open zetten? Kun je dit actief zelf doen, of overkomt het je gewoon?

Compassie: jezus en het hartAyurveda over het hart

Het hart heeft een bijzondere plaats in ayurveda en yoga. Het woord voor hart is Hri-daya. De twee delen betekenen ‘ontvangen’ en ‘geven’. Het hart ontvangt bloed en geeft het verder, door het pompen. En op een dieper niveau is het een gevoelsorgaan van onze geest, dat liefde kan ontvangen én geven. Net zoals de handen, die met het hart verbonden zijn.

Ayurveda kijkt op vele manieren naar het hart: van technisch – het is tenslotte ook gewoon een pomp die uit spierweefsel bestaat – tot een orgaan dat onderdeel uitmaakt van een systeem van levensenergie die prana genoemd wordt. Maar het is ook een deel van de gevoelswereld: in het hart worden emoties ‘verteerd’ of verwerkt. (De hersenen verwerken allen gedachtes).

Dharma en spontane compassie

Vanuit het hart leven vraagt om een kalme geest. En een kalme geest vraagt volgens ayurveda om evenwicht in de drie doshas vata, pitta en kapha. En dan met name een evenwicht in vata dosha, die via het luchtelement zo nauw verbonden is aan ademen en prana (levensenergie) aan de ene kant, en denken en voelen aan de andere kant. Vata dosha zetelt vooral in het bekkengebied, het gebied van de Mula Dhara chakra. Als het in dat gebied ‘rustig’ en evenwichtig is, is het kalmer in de geest, en kan het hart makkelijker openbloeien.

Het woord Dhara in Mula Dhara Chakra is verbonden aan het woord Dharma. In beide gevallen betekent het ‘ondersteunen’. In Dhara is het ondersteunen in het algemeen, en in Dharma gaat het over datgene doen wat het leven positief ondersteunt. Als er Dharma is, volgt compassie spontaan.

compassie en dharmaDr. Vasant Lad en het hart van de patiënt

Jaren geleden ben in lange tijd in de leer geweest bij de bekende ayurvedische arts en leraar Dr. Vasant Lad. Ik wilde ook graag bij hem in de leer, nadat ik zag dat hij patiënten met zo’n prachtige manier van compassie tegemoet trad, dat je daarin al de helft van de ‘genezing’ kon zien. Dr. Lad noemt dat ‘entering the heart of the patient’ – een manier van spontaan meevoelen (figuurlijk én letterlijk – bijvoorbeeld door de pols te voelen) met degene die voor een consult gekomen is. Hieronder volgt een mooi voorbeeld daarvan.

Uit het voorwoord van het boek De complete ayurvedische huisapotheek van Dr. Vasant Lad (Succesboeken 2017):

“Dr. Vasant Lad is iemand die ‘genezing’ in de vingers heeft, om die uitdrukking te gebruiken. Niet alleen is hij een expert op het gebied van ayurvedische polsdiagnose, maar ook weet hij – zoals hij het zelf noemt – door te dringen in het hart van de ‘patiënt’. Een praktisch voorbeeld daarvan deed zich voor in een workshop die ik ooit bij hem deed, nog ver voordat ik bij hem ging studeren. Tijdens die workshop – in Engeland – konden deelnemers, meest ayurvedische therapeuten, hun cliënten meenemen, en Dr. Lad gaf zijn inzichten en aanwijzingen bij de betreffende cliënten. Een van de meegekomen cliënten had levensbedreigende hartklachten: Dr. Vasant Lad nam de pols van de man voor een ayurvedische polsdiagnose, en noemde een aantal meer fysieke observaties bij naam.”

“Op een gegeven moment keek hij de man met de hartklachten aan, met een blik vol compassie, en zei – hem recht in de ogen kijkend: ‘U heeft zoveel onverwerkte emoties in uw hartgebied – wat een schoonheid om te zien! Dank u wel!’ Alle aanwezigen, inclusief ikzelf, stonden versteld – die reactie hadden we niet verwacht. De beste man zelf sprongen de tranen in de ogen, en we zagen hem op een diep niveau ontspannen. Door de ziekte van de man als schoonheid te benoemen en dat terug te geven aan de patiënt, vond er op diep niveau genezing plaats – bij ons allemaal. Daarna ging Dr. Lad – zoals gewoonlijk – verder met het voorschrijven van wat zo gangbaar is in ayurveda: goede en passende voeding, een ondersteunende leefstijl (inclusief yogahoudingen en ademhalingsoefeningen), en een aantal medicinale kruidenremedies.”

Compassie: liefde in actie

Het stukje hierboven over Dr. Vasant Lad is een mooi voorbeeld van compassie in actie. Dharma is niet alleen maar je plicht of beroep: het is veel meer nog dit spontaan uitdragen en ‘meeleven en –voelen’ met die ander, alsof die een deel van jezelf is. En door daar – ook in zogenaamd lijden – de schoonheid en de waarheid van schoonheid doorheen te kunnen zien. Opnieuw geldt hier dat het hart daarin het centrum vormt. Het is die plaats die veelzijdigheid (ook in de vorm van ziekte en lijden) koppelt aan de nooit veranderende en onderliggende waarheid van schoonheid, liefde en waarheid, die de ware grondslagen van een menselijk leven vormen.

Je eigen hart binnengaan

Van ‘entering the heart of the patient’, zoals hierboven aangegeven, is het een kleine stap naar jezelf met zo’n houding tegemoet te treden. Ook als er dingen zijn, die je minder leuk of mooi vind.

Dat kan uiteenlopen van zelfkritiek en jezelf niet mooi genoeg vinden, tot daadwerkelijk een ziekte hebben of gehandicapt zijn. Als je jezelf vanuit je hart kunt bekijken, zal het makkelijker zijn je gedachten te omzeilen en te laten voor wat ze zijn. Een spontaan gevoel van compassie – dat oprijst uit een natuurlijk gevoel van schoonheid en liefde voor het leven – breidt zich dan ook gemakkelijker uit naar hoe je tegen jezelf en je eigen leven en zijn aankijkt!

compassie en het hartAyurveda en compassie

Ayurveda beschrijft veel dingen in het leven ‘zoals ze echt zijn’. Dat klinkt wat raar, maar als je weet dat bijvoorbeeld vuur niet anders kan dan ‘branden’ en dingen verteren, is het ook makkelijker om te aanvaarden dat iemand met veel vuur in zijn of haar constitutie ‘ook niet anders kan’ dan verbranden, verteren en soms ‘behoorlijk verhit zijn’. Het is zijn of haar ‘natuur’ of ‘aard’. En dat kan je direct ook op jezelf betrekken. Ayurveda is een leer van zelfkennis: als jij weet wat jouw aard of natuur is, is het vaak ook makkelijker om bepaalde tendenzen in jou en in jouw leven (bepaalde ‘trekjes’) makkelijker te nemen zoals ze zijn. En dat is een belangrijke stap in een natuurlijke vorm van compassie voor jezelf.

Wanneer je leert om op die manier meer compassie te hebben voor jezelf, is het vaak ook makkelijker om compassie te hebben voor die ander – bijvoorbeeld (en vaak met name) je partner. Ook als die een heel andere aard of constitutie heeft. Door de waarheid – en daarmee vaak ook de schoonheid en de onschuld – daarvan te zien, stroomt compassie vervolgens spontaan mee naar buiten toe.

kunstwerk compassieDosha-typen en hun trekjes

Vata typen hebben meer lucht en ruimte in hun aard zitten (vata dosha is opgebouwd uit die twee elementen lucht en ruimte). Dat maakt vata typen meer beweeglijk, soms onrustig, impulsief, vaak veranderlijk, soms juist meer rigide, hyperactief, en snel van aard. Energie kan er makkelijk uitvliegen, en moeheid en uitputting, zweverigheig en vergeetachtigheid liggen makkelijk op de loer.

Jouw compassie: zie het voor wat het is, en help waar je kan – niet door kritiek, maar juist door wat evenwicht te bieden. Zorg voor wat extra aarding, waar mogelijk. Draag bij aan regelmaat, ook waar het eten betreft. Zorg dat je je partner voedend en met warmte behandelt.

Ayurvedische kruiden of remedies die je aan je partner kunt geven zijn bijvoorbeeld:

  • Vata thee
  • Ashwagandha (Withania somnifera)
  • Valeriaan
  • Een rustgevende massage met warme ayurvedische vata-olie

Pitta typen hebben vooral meer vuur in hun systeem, en dat vuur wordt in een goede balans gehouden in water (pitta dosha is opgebouwd uit de elementen vuur en water). Dat zorgt ervoor dat pitta typen wat eerder ‘heet’-gebakerd kunnen zijn. Ook kunnen de kwaliteiten van vuur, in de vorm van scherpte en zurigheid, sneller dan bij andere typen leiden tot geïrriteerdheid, kritiek, kwaad zijn, de beste willen zijn, en frustratie. Als je dat eenmaal weet: neem het zoals het is, totdat de hitte en scherpte weer wat gedaald is.

Jouw compassie: ga met vriendelijkheid en zachtheid om als de pitta van je partner even oplaait. Ruzie maken heeft dan even geen zin, zorg eerder dat er wat ‘koelte’ komt. Of zorg dat je partner wat te eten krijgt: vuur moet gewoon wat te verteren hebben en een lege maag leidt dan al gauw tot irritatie of ruzie zoeken.

Ayurvedische kruiden of remedies die je aan je partner kunt geven zijn bijvoorbeeld:

  • Pitta thee
  • Een smoothie met verse koreander
  • Brahmi (Bacopa monnieri)
  • Een vriendelijke en zachte massage met een verkoelende ayurvedische pitta-olie

Kapha typen hebben meer water en aarde in hun systeem (kapha dosha is opgebouwd uit water en aarde). Beide elementen bewegen naar beneden toe en zijn langzaam. Dat leidt er soms toe dat kapha typen niet snel zijn in veel dingen, van in beweging komen tot dingen ‘oppakken’ en doen (maar zijn ze eenmaal in beweging gekomen, dan hebben ze veel energie om er lang mee door te gaan). De zwaarte en langzaamheid van kapha kan ertoe leiden dat kapha typen traag en soms moeilijk ergens voor te porren zijn. Weet je dat eenmaal: neem het voor wat het is en toon wat geduld – het is de aard van het beestje!

Jouw compassie: heb geduld met de langzame aard van kapha. Maar je mag – binnen zekere liefdevolle grenzen – de kapha partner een beetje opporren en prikkelen: dat helpt de zwaarte om lichter te worden. Neem je partner op sleeptouw totdat de beweging er een beetje in zit!

Ayurvedische kruiden of remedies die je aan je partner kunt geven zijn bijvoorbeeld:

  • Kapha thee
  • Trikatu (gember, zwarte peper, lange peper)
  • Vacha (kalmoes)
  • Een stevige en stimulerende massage met warme ayurvedische kapha-olie, of gewoon met een ayurvedisch kruidenpoeder (udvartana)

kruiden voor het hartAyurvedische kruiden voor het hart

Zoals hierboven al aan de orde is geweest, zijn het hart en compassie (en gevoelens en geest) nauw met elkaar verbonden. Het is daarom – door alles heen – ook goed om het hart extra te verzorgen met ayurvedische kruiden voor lichaam en geest. Voorbeelden:

  • Ashwagandha (Withania somnifera) – vata balancerend, kracht gevend, verwarmend
  • Brahmi (Bacopa monnieri) – pitta balancerend, kalmerend, verkoelend
  • Guggulu (Commiphora mukul) – kapha balancerend, lichetr makend, opent de kanalen
  • Arjuna (Terminalia arjuna) – allround hart tonicum, verjongend, beschermend
  • Amalaki (Emblica officinalis) – voor alle doshas, verkoelend, verjongend, reinigend, sterke antioxidant

Een hartelijke afsluiting

Compassie behoort tot de kern van mensen – het is universele liefde die spontaan in actie komt. Het hart speelt daarin een cruciale rol. Het is de zetel van onze mind – vandaar dat mindfulness ook vanzelf bijdraagt aan meer compassie. Mindful zijn over je eigen ayurvedische constitutie kan leiden tot het met meer compassie kunnen omgaan met je eigen trekjes. Of die van je partner, vrienden, familie, collega’s of wie dan ook! Verder altijd goed om ook lichamelijk te zorgen voor een goed en vitaal hart – en ayurvedische kruiden helpen daarbij.

Een mooi interview met Dr. Vasant Lad:

 

Meer over Arjuna – een ‘hartelijk’ ayurvedisch kruid bij uitstek.

Coen van der Kroon werd opgeleid in de Griekse en Latijnse klassieke talen en culturen. Via zijn masterscriptie trok hij de vergelijking tussen oud-Griekse- en ayurvedische geneeskunde. Hier begon zijn passie voor ayurveda. Sindsdien wijdt Van der Kroon zijn tijd aan de ayurveda en haar missie van ziektepreventie. Dat doet hij via publicaties, interviews en het doceren aan de The Academy of Ayurvedic Studies (AAS) die hij in 2005 oprichtte. Coen van der Kroon zal voor Yogisan artikelen schrijven over yoga en ayurveda, en als De Yogadokter praktisch advies geven.