Het pad is het doel: de camino naar Santiago de Compostela

Jaarlijks arriveren duizenden pelgrims bij de kathedraal in de Spaanse stad Santiago de Compostela, waar het graf van de apostel Jakobus zou liggen. Vele honderden kilometers worden afgelegd op deze camino, bij voorkeur te voet. Het is een reinigende ervaring voor lichaam, geest en hart.

Stel je voor: hitte tot je ervan duizelt en je net de laatste slok gedronken hebt. Blaren die zich een weg banen door je voet. De zwaartekracht onder je loodzware backpack. En je malende hoofd: kun je het wel halen? Het vooruitzicht van duizend kilometer wandelen kan afschrikken.

Liever op yoga vakantie?

In 2005 maakte ik plannen voor een wandelvakantie. Mijn oog viel op Spanje. Er scheen een eeuwenoude pelgrimstocht naar Santiago de Compostela te lopen, over bergen en hoogvlaktes. Eeuwenoude geschiedenis, adembenemende natuur en afzien tot je er stil van wordt. Heerlijk. Met een week te gaan was het toen te kort dag en verdween dit plan in mijn achterhoofd. Daar sudderde het vier jaar lang gaar. In die periode rondde ik mijn studies geschiedenis en journalistiek af. Toen was het tijd.

Over de camino de Santiago de Compostela

Eerst meer over het einddoel, Santiago de Compostela. Na de dood van Jezus Christus zou de apostel Jakobus op missie zijn gegaan naar het Iberische schiereiland. Toen hij terugkeerde in Palestina werd Jakobus middelpunt van strijd tussen gelovigen en niet-gelovigen, tot uiteindelijk koning Herodes Jakobus liet onthoofden. Dit was rond het jaar 40 en is te lezen in een versie van de Handelingen van de Apostelen. Wat er met het lichaam van Jakobus gebeurde wordt in jongere geschriften beschreven. Enkelen daarvan wijzen de Olijfberg in Jeruzalem aan als begraafplaats. Een andere versie wint het uiteindelijk: het lichaam van de christelijke martelaar zou miraculeus met een stenen (!) schip zijn vervoerd naar het Iberische schiereiland. Het spoelde aan op de kust van Iria Flavia (het huidige Padrón). Jakobus’ discipelen wisten het lichaam uiteindelijk ergens in Galicië te begraven.

Wandelen op de Camino pelgrimstocht naar Santiago de Compostela: de kathedraal in Santiago de CompostelaEnkele eeuwen later. De legende gaat dat omstreeks 830 na Christus de Spaanse herder Pelayo door een ster naar het graf van Sint Jacobus wordt geleid. Bisschop Theodomir van Iria Flavia stelt vast dat de overblijfselen van Jakobus moeten zijn. De koning van Asturië en Leon laat ter ere van Jakobus (in het Spaans: San Tiago) een kerk bouwen op de plek waar het lichaam gevonden is: de campus stellae, ofwel ‘sterrenveld’. Het fundament voor Santiago de Compostela is gelegd en vanaf de Middeleeuwen groeit de stad, en vooral de kathedraal, uit tot een belangrijk doel voor pelgrims. Onderweg markeren vele kerken, kapelletjes en heilige plaatsen de route.

Pelgrimstocht: 100 of 1000 en meer kilometer

Tot zover de geschiedenis. Inmiddels bereiken jaarlijks vele duizenden pelgrims Compostela (in 2017 ruim 300.000!). De meeste van hen gaan te voet. Velen op de fiets. En dan is er nog een creatieve groep te paard, te ezel. Ieder z’n ding.

Vele wegen die naar Compostela leiden, maar de Camino Francés is wel de meest gebruikte. Deze pelgrimsroute loopt door Frankrijk, gaat dan over de Pyreneeën heen en via Pamplona, Burgos, en León naar het einddoel, Compostella. En voor wie daarna door wil, is er nog de route naar de kustplaatsen Finisterre (Fisterra) en Muxía van zo’n drie dagen. De een begint thuis aan een maandenlange voettocht, de ander op krap honderd kilometer van Santiago de Compostela (dan heb je recht op een oorkonde), maar het merendeel start in de buurt van de Pyreneeën aan een pelgrimstocht van zo’n duizend kilometer.

Het merendeel heeft een christelijke achtergrond, maar in steeds meer gevallen is er geen (gangbare) geloofsovertuiging aan de orde. Dat gold ook voor mij. Ik had mijn scriptie net afgerond en wilde een lange fase van studie afsluiten. Veel wandelaars die ik sprak bevonden zich ook aan het eind van een periode, of op een kruispunt, door bijvoorbeeld een ontslag, sterfgeval, of verbroken relatie.

camino pelgrimstocht santiago de compostela wandelen - de JacobsschelpHet pad is het doel

Ik ben dan niet christelijk opgevoed, toch heb ik de pelgrimstocht naar Santiago de Compostela als een zeer spirituele reis ervaren. Het pad is het doel, het wandelen de weg naar binnen. De meditatieve cadans van het lopen, de stilte die zich met elke stap meer in je uitstrekt en de intense vreugde die je kunt voelen om de meest onnozele dingen. De dagelijkse inspanning geeft intense ontspanning en een voldaan en dankbaar gevoel.

Vijf weken wandelen, dag in dag uit, maakt je lichaam niet alleen gezonder, het is ook een manier om via het fysieke het mentale te ontdoen van overbodige ballast. Om simpelweg je hoofd leeg te maken. Het veranderende landschap houdt je zintuigen aandachtig en open. Voor het zand en de stenen onder je stappen, de geur van bloeiende bremstruiken na een regenbui, voor wat zich in je aandient. Dus tussen alle kapelletjes en heiligdommetjes onderweg vond ik mezelf af en toe, zittend in een leeg kerkje voor een afgebladderd christusbeeld, met de blik naar binnen. In stilte en overgave.

Wat is jouw favoriete vakantie?

Cruz de ferro

Via die weg ontstond er ruimte voor het hart: denken en doen komen weer in lijn te liggen met wat het hart je ingeeft. Balans is hiermee een heel concreet en haalbaar doel, zo heb ik het ervaren. Als een ui die haar rokken verliest; met elke laag minder, wordt de ontlading meer. Voor mij groeide die ontspanning toen ik na enkele weken Santiago de Compostela naderde.

Wandelen op de Camino pelgrimstocht naar Santiago de Compostela: Cruz de Ferro

Ik liep voorbij de stad León een berg op richting Cruz de ferro, een van de meest bijzondere plekken van de Camino. Een klein ijzeren kruis bovenop een hoge, houten paal die rust in een grote hoop stenen. Al eeuwenlang nemen pelgrims van huis een steen mee en leggen deze daar neer. Zo laten ze zorgen en wensen achter. Ook ik had onderweg een steen opgeraapt en nu was het tijd mijn bagage achter te laten. Toen ik het kruis naderde leek het iets tegen me te zeggen: ‘Het is ok’. Tranen welden op. Wat een lief kruis.

(Voorbij) het einde van de wereld

De omgeving werd mooier: Galicië, de regio in noord-west Spanje met Compostela als hoofdstad, heeft een keltische oorsprong en dat zie je terug in huizenbouw, folkore en muziek. Met metersdikke kastanjebomen in diepgroene bossen was het voor mij het mooiste gebied van de Camino. Het bereiken van Santiago de Compostela was voor mij niet eens zo bijzonder; om vanuit de natuur terug in de – overigens prachtige! – stad te zijn brak wat met de roes van mindfulness die was ontstaan na weken wandelen. Ik trok daarom snel door naar de zee, mijn echte einddoel.

Wandelen op de Camino pelgrimstocht naar Santiago de Compostela: FinisterreFinisterre is het kustplaatsje waarvan de Romeinen vroeger dachten dat hier het einde van de wereld lag. Een versteende vinger in het blauw van de Atlantische Oceaan, met aan het uiteinde een vuurtoren waar pelgrims de zon met ongekende schoonheid de zee in zien zakken. Als ritueel worden schoen of kledingstuk verbrand. De pelgrimstocht is volbracht. Blaren en blessures zijn doorstaan, inzichten en inzinkingen zijn doorleefd, en opgedane wijsheid kan op de camino van het ‘echte leven’ worden toegepast. Mijn eindpunt lag voorbij het einde, in Muxía, een stad iets noordelijker. Met een duik in het ijskoude water was mijn reiniging volbracht. Ik voelde me wakker, klappertandend wakker, met een energie die elke cel in mijn lichaam deed dansen. Ik was weer thuis.

Kom ook thuis via een spirituele reis
Erik van den Berg is tekstschrijver en eindredacteur van Yogisan.nl. Erik werkt sinds 2008 als redacteur bij de VPRO. Of het nu de roots van de westerse yoga is, ayurvedische wondervruchten, of tantratempels in Tibet: zijn brede interesse is drijvende kracht achter al zijn artikelen. Hij wil bezoekers van Yogisan meenemen langs onontdekte plekken in de wereld van yoga, ayurveda en mindfulness.