Ayurveda en yoga: de praktische overeenkomsten

Ayurveda is van belang voor mensen die yoga beoefenen, maar ayurveda gebruikt ook een aantal yoga-principes en -praktijken op een therapeutische manier; een vergelijking aan de hand van de 8 ledematen van yoga. En wat zijn de vier wegen van yoga? (ga naar deel 2 van dit tweeluik)

Ayurveda en yoga gaan beide terug op dezelfde school van filosofie en zelfstudie, namelijk de Sankhya-filosofie. Een belangrijk aspect van de Sankhya-filosofie is het inzicht krijgen in zuiver bewustzijn en de reflectie daarvan in de materiële wereld. Ayurveda houdt zich bezig met deze reflectie in het menselijke lichaam en met de consequenties daarvan voor ziekte en gezondheid. Yoga houdt zich bezig met de reflectie van het overkoepelende bewustzijn in de geest van iedere mens.

Yoga heeft een systeem ontwikkeld om inzicht op dat gebied te verkrijgen en een spirituele instelling op te bouwen. Omdat geest en lichaam in de vedische optiek nooit gescheiden zijn, ligt het voor de hand dat beide disciplines veel met elkaar gemeen hebben en van elkaar kunnen ‘lenen’ om hun doelstellingen te kunnen bereiken.

De vier wegen van yoga

1. Jnana yoga: de yoga van kennis
2. Bhakti yoga: de yoga van devotie
3. Kriya yoga: de yoga van technieken, inclusief hatha yoga
4. Karma yoga: de yoga van dienstbaarheid
– Raja yoga integrale yoga, een combinatie bovenstaande vier

Raja yoga, ayurveda en de vier wegen van yoga

In Raja yoga zijn alle aspecten van yoga verenigd, van asanas (houdingen) en pranayama tot mantra en meditatie.

Het uiteindelijke doel van yoga is moksha en dat doel komt overeen met het uiteindelijke doel van ayurveda, hetgeen ook moksha is (koksha betekent “bevrijding”, “verlichting”, “zelfrealisatie”).

De wegen van yoga zijn tot op zekere hoogte verschillend, maar overlappen elkaar ook: ayurveda richt zich op een gezond lichaam, de basis voor een spiritueel leven; omgekeerd heeft iemand een gezonde geest nodig om een lichaam gezond te houden of te maken en dat is meer het terrein van yoga.

Beide disciplines vallen onder een wijdere doelstelling in het leven, in Sanskriet aangeduid met de termen: dharma, artha, kama en moksha (deugd/levenstaak, materiële bronnen, psychologische en sensuele voldoening, en bevrijding/verlichting/zelfrealisatie).

In ayurveda wordt de connectie tussen gezondheid en bovenstaande vier levensdoelen op de volgende manier in een sutra verwoord:

“Dharmartha Kama Mokshanam Arogyam Mulam Uttamam.”

Oftewel: “Gezondheid (vrij zijn van ziekte) vormt de beste basis voor deugd, rijkdom, voldoening en ultieme bevrijding.”

De ashtanga – acht ledematen – van raja yoga

Yoga: het achtvoudig pad; de acht ledematen; ashtanga
Yoga: het achtvoudig pad; de acht ledematen; ashtanga

Raja yoga verschaft een integrale benadering voor de ontwikkeling van bewustzijn, die bestaat uit acht onderdelen, die organisch met elkaar samenwerken. De eerste vijf hiervan vormen het uiterlijke aspect van yoga, de andere drie richten zich meer op het innerlijke aspect.

Ayurveda helpt vooral bij het op extern niveau harmoniseren van het lichaam en prana, zodat het innerlijke proces van meditatie zich ontwikkelen kan. Maar ayurveda gebruikt daarbij ook meditatietechnieken en dingen als mantra en pratyahara om lichaam, geest en prana te harmoniseren, en beweegt zich daarbij in het gebied van de meer innerlijke aspecten van yoga, ook al ligt het tijdelijke doel daarvan op een iets ander gebied.

De 8 ledematen van yoga en hun parallellen met ayurveda

YogaAyurveda
yama – sociale regelsdinacharya (dagelijkse routine), ahara (dieet), vichara (leefstijl)
niyama – gedragsregelsdinacharya, ahara, vichara
asana – fysieke houdingentherapeutische inzet asanas, per specifiek dosha type, orgaan, etc.
pranayama – beheersing van adem en levensenergietherapeutische inzet ademhalingsoefeningen voor agni, geest, vata/prana, gati (richting), etc.
pratyahara – beheersing van de zintuigentherapeutische inzet van vermindering van gebruik zintuigen
dharana – correcte concentratie en beheersing van de geesttherapeutische inzet van positief denken, visualiseren, mantra, meditatie (-voorbereiding) etc.
dhyana – meditatietherapeutische inzet van meditatie, afgestemd op dosha typen
samadhi – absorptieswastha – ultieme ‘gezondheid’

Overeenkomsten

Ayurveda en yoga hebben dus veel aspecten gemeen met elkaar. Bovendien maken ze op een vruchtbare en natuurlijke manier gebruik van elkaars methoden en technieken. Yoga kan op een praktische manier gebruik maken van ayurvedische principes, met name waar het gaat om de uiterlijke aspecten van yoga en degenen die yoga beoefenen. Ayurveda kan zowel van fysieke als meer geestelijke beginselen van yoga gebruik maken; om het lichaam en de stroom van prana en levensenergie te ondersteunen en uit te breiden.
lees deel 2 van dit tweeluik