Ayurveda en yoga: de praktische overeenkomsten (2)

Ayurveda is van belang voor mensen die yoga beoefenen, maar ayurveda gebruikt ook een aantal yogaprincipes en -praktijken op een therapeutische manier. Deel 2 van een vergelijking aan de hand van de 8 ledematen van yoga. (lees hier deel 1)

Wanneer je relaties met anderen, met jezelf, met de natuur goed zijn, is er harmonie. En harmonie ondersteunt gezondheid.

Yoga en ayurveda volgens de acht ledematen

Yoga: het achtvoudig pad; de acht ledematen; ashtanga
Yoga : het achtvoudig pad; de acht ledematen; ashtanga (yoga en ayurveda: de overeenkomsten)

Ongeveer 200 voor Christus stelde de bekende Indiase wijsgeer Patanjali zijn yoga sutra’s op schrift. Hierin zette hij de verschillende onderdelen van yoga uiteen, de zogenaamde acht ledematen (8 limbs, 8 ledematen): wat zijn deze ledematen precies? En hoe kun je de overeenkomsten tussen yoga en ayurveda benaderen via deze onderdelen?

Yama: sociale gedragsregels

De yamas zijn de dharmische of ethische principes voor een gezond functionerende maatschappij. Deze principes zijn van belang voor lichamelijke gezondheid, geestelijk welzijn en spirituele ontwikkeling. Wanneer men zich aan deze regels houdt, kunnen relaties zich op een gezonde manier ontwikkelen. En alles in de wereld bestaat uit relaties. Wanneer je relaties met anderen, met jezelf, met de natuur goed zijn, is er harmonie. En harmonie ondersteunt gezondheid. Yamas hebben invloed op het bepalen van leefstijl, dagelijkse routine en dieet (ook waar en met wie je eet).

ahimsa – geweldloosheid
satya – eerlijkheid
brahmacarya – beheersen van (seksuele) energie
asteya – niet stelen
anabhinivesha – niet oneigenlijk hechten aan

Niyama: persoonlijke gedragsregels

De niyamas zijn de ethische regels voor persoonlijk gedrag. Deze regels kunnen bijdragen aan het opstellen van een zowel lichamelijke als geestelijke gezondheid ondersteunende dagelijkse routine en discipline. Zuiverheid is verbonden met het schoonhouden van het lichaam, ook wat betreft interne gifstoffen. Zowel ayurveda als yoga zijn vormen van zelfstudie. Vertrouwen op het goddelijke is essentieel in de zin van het leren begrijpen van en vertrouwen op universele wetten, die zowel op het gebied van ayurveda als yoga een belangrijke rol spelen.

santosha – tevredenheid
shaucha – zuiverheid, schoon zijn
svadhyaya - zelfstudie
tapas – zelfdiscipline
ishvara pranidhana – vertrouwen op god of het goddelijke

Asana: lichaamshouding

De ware betekenis van asana is een juiste houding, of instelling die in harmonie is met ons innerlijke bewustzijn. Het op correcte manier beoefenen van asanas traint de geest, maar brengt ook evenwicht en harmonie in het fysieke lichaam, in het bijzonder wat betreft spieren en botten/skelet. Bij uitstek deze twee weefsels ondersteunen het lichaam.

Asana is op die manier therapeutisch inzetbaar bij het gezond houden en genezen van het lichaam. Asanas en de manier waarop ze uitgevoerd worden kunnen de doshas in balans brengen en kunnen bepaalde organen positief beïnvloeden, helpen ontgiften, enzovoorts. Bovendien kunnen asanas helpen bij het stimuleren van de stroom van prana in het lichaam en op die manier zorgen voor meer vitaliteit.

Binnen ayurveda bestaat een uitgebreide kennis over asanas en de doshas, de dhatus, de srotamsi en afzonderlijke organen. Ook zijn er speciale asanas afgestemd op specifieke klachten en ziekten en oefeningen voor mensen die herstellend zijn van een chronische ziekte.

Pranayama: beheersen van energie

Pranayama impliceert niet alleen het beheersen van de ademhaling. Ook het beheersen van de levensenergie en het sturen daarvan naar bepaalde plaatsen in lichaam en wezen is doel van pranayama. Het is een methode die dient om prana te verfijnen en in balans en tot rust te brengen.

Pranayama kan op de verschillende doshatypen worden afgestemd en worden ingezet bij specifieke klachten. In het algemeen zorgt een verfijnde en goede stroom van prana voor meer vitaliteit en een toename van gezondheid. Er zijn methoden van pranayama om het lichaam te verkoelen of te verwarmen, en om het lichaam te stimuleren of tot rust te brengen.

lees ook: minder stress met pranayama

Pratyahara: terugtrekken van de zintuigen

In ayurveda gaat men ervan uit dat een van de diepere oorzaken van het ontstaan van ziekte het onjuiste of overmatige gebruik van de zintuigen is. In yoga wordt pratyahara ingezet om de geest rust te geven van de zintuigen en daarmee voor te bereiden en te trainen voor meditatie.

Emoties en gedachten die we innemen in de vorm van indrukken worden in ayurveda als voeding én als daadwerkelijk voedsel gezien. In ayurveda kan pratyahara dan ook worden toegepast als een soort ‘vasten’, een manier om de geest een pauze te geven van alle indrukken via de zintuigen. Dit kan rust geven aan het mentale agni – verteringsvuur.

En dit kan op zijn beurt leiden tot het verwerken van mentale en emotionele ama (die ook in fysieke ama tot uiting kan komen). Onderdrukte en niet verwerkte emoties en gedachten kunnen zich namelijk vastzetten in de bindweefsels van het lichaam en op die manier ziekte veroorzaken. Pratyahara kan helpen bij het losweken van deze vastgezette mentale en emotionele ama. Voorbeelden van pratyahara om de gezondheid te ondersteunen zijn: retraites, stiltedagen, vermijden van junk-informatie op TV en radio, enzovoorts.

Dharana: concentratie

Geestelijke en spirituele groei heeft voor een groot deel te maken met het leren richten van de gedachten op een nobel of goddelijk doel. Dit betekent dat je de aandacht leert richten op één punt, dus concentratie en beheersing van gedachten. Daarbij betrek je niet alleen de geest, maar ook het hart en de chakra’s.

Je kunt zo’n concentratie therapeutisch inzetten om je vanuit een situatie van ziek-zijn en een bijbehorend bewustzijn, te richten op ware genezing. Dat betekent het loslaten van concepten en verwachtingen en het erop vertrouwen dat de levensenergie het lichaam meeneemt naar waar het dient te gaan, ook wanneer er geen fysieke genezing meer mogelijk is. Specifieke manieren van dharana voor gezondheid kunnen zijn: positief denken, visualiseren, mantra, enzovoorts.

Dhyana: meditatie

Mindfulness, meditatie in park voor verbinding
Meditatie in park (yoga en ayurveda: de overeenkomsten)

Meditatie is het vermogen de aandacht éénpuntig en geconcentreerd te houden, ook wanneer er allerlei afleiding is. Ayurveda benadert meditatie vanuit een praktisch oogpunt afgestemd op de natuurlijke afleidingen veroorzaakt door de doshas. Er zijn verschillende manieren van meditatie mogelijk die passen meer of minder passen bij de verschillende doshatypen. Voor een succesvolle beoefening van meditatie is het belangrijk een vorm te kiezen die bij een doshatype past.

En eigenlijk gaat het bij meditatie nog een stapje verder: ware meditatie is geen methode of techniek maar een staat van bewustzijn. Bewustzijn vormt de sleutel naar gezondheid. Zuiver bewustzijn leidt tot een staat van openheid en alleen in totale openheid kan levensenergie stromen waarheen het dient te stromen.

Samadhi: verlichting

Het uiteindelijke doel van zowel ayurveda en yoga is het bereiken van een staat van éénwording met het absolute, ofwel bevrijding, verlichting of zelfrealisatie. Hiermee zijn we bij de laatste van de vier levensbeginselen die de rode draad in het leven van ieder mens spelen.

Functie yoga en ayurveda

In ayurveda wordt de connectie tussen gezondheid en bovenstaande vier levensdoelen op de volgende manier in een sutra verwoord:

“Dharmartha Kama Mokshanam Arogyam Mulam Uttamam.”

Met andere woorden: “Gezondheid (vrij zijn van ziekte) vormt de beste basis voor deugd, rijkdom, voldoening en ultieme bevrijding.”

lees deel 1 van dit tweeluik